Trang chủ Diễn đàn CEEP Một mô hình hiệu quả

CEEP Một mô hình hiệu quả

Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả là vấn đề thời sự mà tất cả các quốc gia đều quan tâm. Việt Nam đang đứng trước sự mất cân đối nghiêm trọng giữa cung và cầu về năng lượng nói chung và năng lượng điện nói riêng trước tốc độ phát triển kinh tế - xã hội và đô thị hóa.

Một mặt là do nguồn năng lượng của đất nước đang dần cạn kiệt, nhất là dầu mỏ, than đá; mặt khác, phần lớn thiết bị công nghệ đang sử dụng trong mọi lĩnh vực ở nước ta có hiệu suất năng lượng thấp hơn nhiều so với thế giới, việc quản lý năng lượng chưa được chú ý đúng mức, phương pháp sử dụng năng lượng chưa hợp lý, ý thức tiết kiệm kém gây tổn thất và lãng phí không nhỏ ở cả hai phía sản xuất cung ứng và sử dụng năng lượng.

Theo ước tính sơ bộ mỗi năm chúng ta mất hơn 1 tỷ đôla do không khai thác và sử dụng gió và năng lượng mặt trời, hai nguồn tài nguyên sạch, rẻ tiền và vô tận mà nước ta được thiên nhiên ban tặng.

6 năm thực hiện CEEP
Từ nhiều năm nay, an ninh năng lượng là vấn đề đang được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, Quốc hội hiện đang xem xét và chuẩn bị thông qua Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nhằm góp phần khắc phục những tồn tại trong việc sử dụng năng lượng ở nước ta thời gian qua. Một trong những hoạt động của Chính phủ nhằm thúc đẩy tiết kiệm năng lượng và thị trường tiết kiệm năng lượng (TKNL) đã được Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công Thương) triển khai từ 8/2004 đến hết tháng 6/2010 là Chương trình Tiết kiệm Năng lượng Thương mại thí điểm (CEEP) thuộc dự án Quản lý Nhu cầu điện và Tiết kiệm năng lượng (DSM/EE) do Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) tài trợ uỷ thác qua Ngân hàng Thế giới WB.
Mục tiêu chính của chương trình CEEP là nhằm thúc đẩy sử dụng điện một cách tiết kiệm và hiệu quả trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp công nghiệp, thương mại và dịch vụ. Đồng thời, sẽ xây dựng và thử nghiệm các cơ chế và mô hình kinh doanh TKNL trong nước, qua đó xác định mô hình và cơ chế thực hiện thích hợp mang tính thương mại bền vững, tiến tới nhân rộng với quy mô lớn trong phạm vi toàn quốc cho giai đoạn sau.
Ngày 6/4/2010 vừa qua, Cục Điều tiết điện lực Bộ Công Thương (đơn vị được giao quản lý thực hiện Chương trình CEEP từ cuối năm 2005 đến nay) đã tổ chức hội thảo đánh giá Tổng kết hoạt động Chương trình CEEP. Theo báo cáo của Cục Điều tiết điện lực, Chương trình đã thu được những kết quả tốt, hoàn thành cơ bản những mục tiêu đặt ra ban đầu là thử nghiệm và xác định mô hình kinh doanh phù hợp để thúc đẩy phát triển thị trường dịch vụ TKNL ở Việt Nam; góp phần xây dựng năng lực cho các đơn vị tham gia vào loại hình kinh doanh dịch vụ TKNL. Trong đó, đã đào tạo phát triển được 81 đơn vị cung cấp dịch vụ TKNL (PAs), có 26 đơn vị đã thực hiện 128 dự án TKNL, các dự án này đã nhận được hỗ trợ từ Chương trình CEEP gần 984.400 USD trên tổng vốn đầu tư khoảng 5,34 triệu USD. Đơn vị được hỗ trợ cao nhất lên đến 30.000USD.

Ông Nguyễn Vũ Quang, Phó Cục trưởng Cục Điều tiết Điện lực, Bộ Công Thương đánh giá tổng kết chương trình CEEP (ngày 04/6/2010 tại Hạ Long)

Lượng điện năng tiết kiệm được của những dự án đã hoàn thành (95 dự án) là 400 triệu kWh; lượng CO2 phát thải giảm 340.000 tấn trong toàn bộ vòng đời dự án. Mức độ tiết kiệm năng lượng và giảm thải CO2 tính toán đối với các dự án tham gia CEEP đạt mức cao so với mục tiêu khi xây dựng Chương trình CEEP.
Ngoài việc hỗ trợ kinh phí, CEEP còn thực hiện được một khối lượng khá lớn các công việc như: đào tạo xây dựng năng lực hỗ trợ sử dụng thiết bị kiểm toán năng lượng và lập dự án đầu tư dự án TKNL (36 khóa đào tạo gồm 569 người/ 110 đơn vị tham gia) cho các PAs và đơn vị cung cấp dịch vụ tài chính (FSPs); marketing, truyền thông, quảng bá, thúc đẩy hoạt động TKNL; xây dựng cơ sở dữ liệu tích hợp về chương trình và TKNL trong nước...
Ông Nguyễn Vũ Quang, Phó Cục trưởng Cục Điều tiết Điện lực cho biết: “Chương trình đã tạo ra một số mô hình kinh doanh tiết kiệm năng lượng hiệu quả, với các hình thức: mô hình chìa khoá trao tay, mô hình đảm bảo tiết kiệm, mô hình chia sẻ tiết kiệm. Từng bước hình thành thị trường kinh doanh các sản phẩm, dịch vụ TKNL, bao gồm: các công ty cung cấp dịch vụ tư vấn kiểm toán năng lượng, các công ty dịch vụ năng lượng, các đơn vị cho vay, cho thuê tài chính TKNL và khách hàng trong thị trường TKNL ngày càng rõ rệt.”
Thời gian triển khai CEEP là khá dài, quy mô của các dự án TKNL cũng không lớn, tuy nhiên qua quá trình thực hiện, Chương trình đã nhận diện rõ nét những rào cản cần phải tháo dỡ, những khó khăn cần khắc phục để từng bước phát triển thị trường TKNL ở nước ta, đó là: kinh nghiệm thực tế về TKNL còn thiếu ngay đối với các đơn vị đã thực hiện thành công các dự án TKNL; thông tin về thị trường TKNL còn hạn chế đặc biệt là các cơ chế thực hiện loại hình dịch vụ này; chưa kết hợp được các giải pháp tiết kiệm với nhau trong các dự án do quy mô vốn đầu tư và năng lực thực hiện của các PAs; năng lực tài chính và quản lý năng lượng tại các cơ sở sản xuất công nghiệp, thương mại còn yếu; khung pháp lý về TKNL còn chưa đầy đủ. Một khó khăn lớn nữa là các FSPs chưa mặn mà với việc cho vay các dự án đầu tư TKNL. Ngân hàng có thể muốn cho vay nếu đơn vị đi vay đưa ra được bản đề xuất hiệu quả, nhưng còn nhiều khả năng các ngân hàng không muốn triển khai sản phẩm cho vay dự án TKNL do quy mô đầu tư các dự án chưa đủ lớn.

Thiết bị tiết kiệm năng lượng tại Nhà máy bia Hà Nội do công ty DKNEC lắp đặt, một trong những dự án thuộc chương trình CEEP.

Ý kiến người trong cuộc
Ông Hòa Quang Nam, Giám đốc Công ty cổ phần ắc quy Tia Sáng, một đơn vị được thụ hưởng hỗ trợ từ CEEP cho biết: “Nhằm quản lý và sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Công ty đã tập trung vào 4 giải pháp chính, đó là: nghiên cứu cải tiến công nghệ, thay thế các thiết bị sử dụng điện công suất lớn bằng thiết bị công suất nhỏ, đầu tư đổi mới thiết bị tiên tiến và tăng cường các biện pháp trong công tác quản lý. Tổng hợp các giải pháp này đã giúp giảm khoảng 30% lượng điện năng tiêu thụ cho sản xuất, Công ty chúng tôi đã thu được các hiệu quả rất thiết thực về ổn định và nâng cao chất lượng sản phẩm, tiết kiệm nguyên vật liệu sản xuất, TKNL, bảo vệ môi trường, góp phần nâng cao sức khoẻ của người lao động, giúp Công ty tăng trưởng liên tục 20 30% / năm.” Là một trong những nhà quản lý nhận thức được tầm quan trọng của việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, ông Hòa Quang Nam đồng thời cũng quyết tâm rất cao mới có thể vượt qua những rào cản ngay trong chính công ty của mình để đưa những giải pháp mạnh mẽ nhất vào ứng dụng thực tế, tiết kiệm mỗi năm hàng tỷ đồng tiền điện và chỉ sau 3 năm đã trả xong gần 100 tỷ đồng tiền đầu tư thiết bị.
Giám đốc Công ty CP Công nghệ và TM Nguyễn Phát, ông Nguyễn Duy Thơ nói: “Dự án CEEP là một dự án hữu ích, đặt nền móng hình thành một thị trường TKNL điện nói riêng và năng lượng nói chung. Dự án đã giải quyết hai vấn đề then chốt là tư cách của các đơn vị làm dự án về TKNL điện (PAs), thứ hai là việc hỗ trợ bằng tiền trực tiếp cho các dự án, khiến cho các dự án thực sự hiệu quả về mặt kinh tế.” Công ty Nguyễn Phát đã thực hiện thành công hàng chục dự án TKNL cho các nhà máy may, trong đó điển hình là Công ty CP May Hưng Yên và Công ty TNHH May Minh Trí.
Công ty Cơ điện đo lường tự động hóa DKNEC, một trong những PAs điển hình của CEEP, đã thực hiện 15 dự án TKNL cho các nhà máy xí nghiệp công nghiệp. Trong số đó, trung bình mang lại hiệu quả TKNL điện khoảng 15-20%, cá biệt có đơn vị đạt tới 45-47%. Ông Đinh Văn Hiến, Tổng giám đốc Công ty đánh giá: “CEEP với những hỗ trợ của mình đã thực sự giúp chúng tôi nâng cao nhận thức và năng lực tư vấn triển khai các dự án, mang lại hiệu quả cao và thiết thực cho chủ đầu tư. Quan trọng hơn thế, CEEP đã tạo đà cho các doanh nghiệp tiếp tục đầu tư khi thấy rõ ích lợi của TKNL. Những dự án như CEEP cần được tiếp tục bởi những tác động rất có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp, các PAs cũng cần có sự liên kết phối hợp để nâng cao năng lực, kết hợp được các giải pháp tiết kiệm với nhau và tạo ra một thị trường TKNL sôi động hơn, thực hiện được những dự án lớn hơn, hiệu quả hơn.”

Thay đổi công nghệ cũ, lạc hậu bằng những dây chuyền thiết bị tự động hoá hiện đại là phương án tốt nhất giảm thiểu tổn thất năng lượng trong sản xuất.

Cần một thị trường TKNL
Kinh nghiệm của các nước phát triển cho thấy, ít nhất 30% nhu cầu năng lượng có thể và cần phải được đáp ứng bằng biện pháp tiết kiệm. CEEP là một chương trình thí điểm, nó đã khép lại một giai đoạn và vấn đề TKNL sẽ bước sang một giai đoạn mới như thế nào?
Theo ông Phạm Mạnh Thắng, Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực, CEEP đã hoàn thành được những mục tiêu đặt ra, tuy nhiên chỉ khi chúng ta hình thành được một thị trường TKNL thực sự, chỉ khi mọi người đều hiểu được TKNL không phải chỉ là việc của Nhà nước thì chúng ta mới có thể sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Truyền thông nhằm tăng cường giáo dục, tuyên truyền phổ biến thông tin, vận động cộng đồng, nâng cao nhận thức, thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường là rất quan trọng, tuy nhiên ở nước ta đây là một lĩnh vực còn tương đối mới mẻ, còn trong giai đoạn học hỏi kinh nghiệm, áp dụng manh mún, chưa đồng bộ. Đây là một công việc phức tạp, dài hơi và cần nhiều kinh phí.
Để có thể thúc đẩy hình thành và phát triển thị trường TKNL, cần có sự tham gia rộng rãi của các đơn vị tư vấn - tài chính, kinh doanh và công nghệ - môi trường, theo hình thức bỏ tiền đầu tư giải pháp TKNL trước cho doanh nghiệp và nhận lại lợi nhuận từ kết quả TKNL đạt được. Đẩy mạnh sự tham gia của các đơn vị cung cấp tài chính vào thị trường TKNL. Việc hình thành các công ty dịch vụ năng lượng (ESCO) là một giải pháp bền vững, phù hợp với điều kiện của nước ta hiện nay, mô hình này đã thành công ở rất nhiều nước.
TKNL là một thị trường vô cùng lớn, tác động sâu sắc đến nhiều hoạt động, liên quan nhiều ngành, do đó cần phải giải quyết một lúc nhiều vấn đề từ chính sách, tài chính, công nghệ đến nguồn nhân lực, tiêu chuẩn, hệ thống kiểm định và quản lý... Ở nhiều quốc gia, TKNL được xem  như một ngành kinh tế, do vậy, cần có một tầm nhìn, một hệ thống cho ngành kinh tế này với sự tham gia của nhiều thành phần. Nhà nước cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về TKNL, sử dụng năng lượng hiệu quả, ban hành các quy chuẩn ngành trong các lĩnh vực công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, thiết bị điện và cần nhanh chóng triển khai chương trình dán nhãn năng lượng. Các chính sách cần mang tính thực tiễn cao và cụ thể, khuyến khích được các doanh nghiệp sử dụng năng lượng tiết kiệm, đồng thời có chế tài đủ mạnh đối với việc làm tổn thất lãng phí năng lượng.
Việc phát triển thị trường TKNL là một trong những yếu tố mà các nhà hoạch định chính sách cần hết sức lưu tâm để góp phần bảo đảm an ninh năng lượng cho quốc gia.

Ngân Hà

Số 116 (6/2010)♦Tạp chí tự động hóa ngày nay


Tin cũ hơn:

 

Tìm kiếm

Quảng cáo&Liên kết




 



 

 

Mới cập nhật