Trang chủ Diễn đàn Những chia sẻ “xoáy vào điểm nóng” nền giáo dục Việt Nam của GS Ngô Bảo Châu

Những chia sẻ “xoáy vào điểm nóng” nền giáo dục Việt Nam của GS Ngô Bảo Châu

"Việc xây dựng đội ngũ giảng dạy và nghiên cứu khoa học tại các trường đại học ở Việt Nam đang làm ngược quy trình với thế giới ở tất cả các bước", Giáo sư Ngô Bảo Châu nêu vấn đề tại Hội thảo về “Cải cách giáo dục đại học" diễn ra tại TP HCM ngày 31/7. Theo GS Châu, việc tạo nguồn nhân lực ở các đại học Việt Nam là bồi dưỡng sinh viên giỏi và đưa các em quay lại trường làm giảng viên. Trong khi đại học phương Tây hạn chế tối đa các ứng viên địa phương này.

GS.Ngô Bảo Châu cho rằng việc tạo nguồn của chúng ta mang nặng tính chủ quan, chỉ ưu tiên sử dụng người do chính mình đào tạo, hoàn toàn không có việc cạnh tranh, chủ động,… dẫn đến sự thiếu máu mới cho huyết mạch trong một cơ thể ĐH

Nguồn nhân lực ĐH thiếu máu mới

Báo cáo đầu tiên thuộc lĩnh vực quản trị, do GS Ngô Bảo Châu và GS Ngô Quang Hưng (ĐH bang New York) thực hiện, có tiêu đề Xây dựng đội ngũ giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở các trường ĐH Việt Nam. GS Ngô Bảo Châu cho biết, khi bắt tay nghiên cứu đề tài này, ông đã nhận thấy nhiều cái “lạ” về các bước xây dựng một đội ngũ khoa học của các trường ĐH Việt Nam. “Dường như chúng ta đều đã làm ngược lại hoàn toàn với các trường ĐH tiên tiến của thế giới, không chỉ một bước mà tất cả các bước”, GS Ngô Bảo Châu nói.

Chẳng hạn về vấn đề tạo nguồn, trong khi các trường ĐH tiên tiến của thế giới thường không khuyến khích việc sử dụng nguồn lực tại chỗ thì các trường ĐH Việt Nam xem đó là con đường duy nhất. Phương thức cơ bản mà các trường ĐH Việt Nam thực hiện là tìm những sinh viên có năng lực, tập trung một số nguồn lực trong đó có tài chính và mối quan hệ để bồi dưỡng các em, sau đó đưa các em trở lại làm việc trong nhà trường.

Dù việc này tương đối thành công ở một số nơi, nhưng tựu trung nó thể hiện một tư duy tương đối cũ kỹ và sai lầm. Chẳng hạn, khi một nhà khoa học trẻ được đào tạo bởi một ông thầy, và sau đó anh ta không còn cách lựa chọn nào khác là ở lại làm việc dưới quyền ông thầy đó thì cơ hội phát triển sự nghiệp khoa học một cách độc lập với ông thầy mình của anh ta là không có.

 “Việc tạo nguồn của chúng ta mang nặng tính chủ quan. Các trường chỉ ưu tiên sử dụng người do chính mình đào tạo. Hoàn toàn không có việc cạnh tranh, chủ động đi tìm và tuyển những người được đào tạo nơi khác. Như vậy sẽ dẫn đến sự thiếu máu mới cho huyết mạch trong một cơ thể ĐH”, GS Ngô Bảo Châu nhận xét.

Các bước khác trong quy trình tuyển chọn của ta cũng… không giống ai. Việc tuyển chọn nhân sự của các trường ĐH Việt Nam còn mang nặng tính hành chính, tuân theo quy trình tuyển chọn chung của công chức viên chức nhà nước, không có đặc thù riêng của môi trường hàn lâm. Ở các trường ĐH nước ngoài thì tiêu chí hàng đầu cho việc tuyển chọn giảng viên là khả năng nghiên cứu khoa học, quyết định tối thượng là hội đồng khoa học, các cơ quan/bộ phận hành chính khác chỉ đi theo bởi họ hoàn toàn không có chức năng tuyển chọn người.

Tự chủ và không dám tự chủ

Trong số các chủ đề được trình bày, tự chủ đại học là một vấn đề không chỉ xuất hiện trong nhiều báo cáo mà còn thu hút sự quan tâm đặc biệt của các khách mời. Cả các diễn giả lẫn các khách mời đều thống nhất đây là điểm yếu nhất trong giáo dục ĐH Việt Nam, là nguyên nhân quyết định làm nên sự yếu kém cho nền giáo dục ĐH. Trong báo cáo Tự chủ ĐH - thực trạng và giải pháp cho ĐH Việt Nam, từ góc nhìn của một cựu đại biểu quốc hội, GS Nguyễn Minh Thuyết nêu khá chi tiết những bất cập trong quy định của pháp luật và thực thi pháp luật liên quan tới vấn đề tự chủ.

Theo GS Thuyết, lần đầu tiên quy định về tự chủ được đưa vào luật là năm 2005, khi Quốc hội ban hành Luật GD 2005. Nhưng cũng trong văn bản luật đó lại có những điều khoản có nội dung “siết lại” quyền tự chủ của trường ĐH. Luật ĐH ban hành năm 2012 tiếp tục khẳng định quyền tự chủ của trường ĐH với những nội dung thể hiện được bước tiến về tư duy quản trị ĐH nhưng lại không tạo được bước ngoặt để có những bước tiến đột phá bởi nhà nước vẫn đóng vai trò kiểm soát rất lớn. Đối với trường ĐH, sứ mạng là vấn đề quan trọng đầu tiên và phải do trường ĐH xác định nhưng theo Luật ĐH thì sứ mạng này lại phụ thuộc vào những yếu tố ngoài nhà trường (do liên quan tới một số lợi ích).

Một người mà cả bậc ĐH, sau ĐH đều do một trường ĐH đào tạo rồi được giữ lại dạy ở trường đó thì liệu có thể dạy lại được gì mới mẻ cho sinh viên hay chỉ là những điều cũ kỹ? Nó là cái rất dở trong cơ chế tự cung tự cấp của mình, nó giống như là hôn nhân cận huyết, chỉ khiến cho giáo dục ĐH thoái hóa.

Các đại biểu trao đổi bên lề cuộc hội thảo.

Giáo sư: Công việc không phải phẩm tước

GS. Ngô Bảo Châu cũng cho rằng, quy trình tuyển chọn cán bộ giảng dạy ở đại học Việt Nam mang nặng tính hành chính, theo quy trình tuyển chọn công chức, viên chức nhà nước mà không có tính đặc thù của môi trường hàn lâm. Trong khi đại học phương Tây, tiêu chí hàng đầu là khả năng nghiên cứu khoa học.

Đề cập đến vấn đề bổ nhiệm giáo sư, GS. Ngô Bảo Châu cho hay, ở các nước tiên tiến đều tạo một số điều kiện để vị giáo sư được bổ nhiệm có tiếng nói trong việc phát triển nghiên cứu chuyên môn của mình. Việc này ở Việt Nam được tổ chức một cách rất khác so với nhiều nước: Việc xét chức danh giáo sư được giao cho hội đồng chức danh giáo sư.

Gần đây, Việt Nam đã có một số chuyển biến trong thủ tục phong và bổ nhiệm giáo sư. Cụ thể, hội đồng chức danh giáo sư nhà nước chỉ xét, công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư hoặc phó giáo sư, việc bổ nhiệm thuộc về quyền của trường. Tuy rằng việc bổ nhiệm ở cấp trường vẫn mang tính hình thức, nhưng đây là một chuyển biến tích cực và quan trọng về mặt chính sách. Nếu bản thân các trường nhận thức đầy đủ vai trò tự chủ khoa học của mình, họ sẽ phải chủ động đi tìm các nhà khoa học xuất sắc về đầu quân cho mình để cải thiện tính hấp dẫn của vị trí giáo sư.

Tổ chức lại quy trình phong, bổ nhiệm giáo sư chắc chắn sẽ là một trong những biện pháp có khả năng làm chuyển biến mạnh nhất chất lượng nghiên cứu giảng dạy của các trường đại học. Việc này cần được làm lại theo hướng ưu tiên tính tự chủ khoa học của các trường đại học và xác định rõ hơn giáo sư là một vị trí công việc chứ không phải là một phẩm tước khoa học.

Về chế độ thu nhập, theo ông Châu, đây là vấn đề phức tạp, cá nhân ông không tìm ra lời giải đáp thấu đáo. “Lương giảng viên về mặt định lượng rất thấp đã đành, về cơ chế cũng rất cứng nhắc đưa đến sự phức tạp, thiếu minh bạch. Các giảng viên phải được hưởng chế độ đãi ngộ của tầng lớp trung lưu. Trong khi mức lương cố định hiện nay không phản ánh được điều đó”, GS Ngô Bảo Châu nói và đề xuất lấy thu nhập cán bộ khoa học giảng dạy làm tiêu chí để đánh giá, xếp hạng các trường đại học.

Cuối cùng, GS Châu nói về việc sử dụng nhân lực cao cấp. Ông dẫn chứng một GS nước ngoài nổi tiếng tự nguyện qua Việt Nam làm việc nhưng không được bất kì ưu đãi nào. Trong khi, các đại học Trung Quốc có một nguồn kinh phí lớn để khuyến khích, mời các giáo sư nước ngoài đầu ngành nghỉ hưu qua làm việc trong 3 hoặc 6 tháng.

 
  Các chuyên gia cho rằng việc giữ lại sinh viên sau khi tốt nghiệp làm giảng viên chỉ khiến cho giáo dục Đại học thoái hóa. Ảnh minh họa

Và những đề xuất

Quyết định của Hội đồng tuyển dụng cần được hiệu trưởng phê duyệt trên cơ sở báo cáo của Hội đồng khoa học và thư giới thiệu đến từ bên ngoài. Quyết định tuyển dụng và lý lịch khoa học của những người được tuyển phải được công bố công khai. Lấy việc bổ nhiệm giáo sư làm trọng tâm cho việc thực hiện tự chủ khoa học của các trường đại học. Nhận thức rộng rãi giáo sư là một vị trí công tác chủ chốt, chứ không phải là một phẩm tước danh dự.

Nới lỏng hệ thống thu nhập: bên cạnh thu nhập thông thường theo thang lương công chức, cán bộ khoa học giảng dạy có thể được hưởng thu nhập đặc biệt với nguồn từ trong và ngoài ngân sách, do các trường đại học chủ động quyết định. Trong kế hoạch đầu tư xây dựng trường, bên cạnh đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, cần chuẩn bị kinh phí để đầu tư xây dựng đội ngũ nghiên cứu và giảng dạy.

Thiết lập cơ chế và chính sách để “tận dụng nhân lực thời vụ cao cấp”. Lấy thành tích xây dựng và nâng cao chất lượng của đội ngũ nghiên cứu giảng dạy để đánh giá năng lực lãnh đạo trường đại học. Lấy thu nhập cán bộ khoa học giảng dạy làm một tiêu chí để đánh giá, xếp hạng các trường đại học.

Khôi Nguyên

Số 163 (9/2014)♦Tạp chí tự động hóa ngày nay


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

 

Tìm kiếm

Quảng cáo&Liên kết




 



 

 

Mới cập nhật