Trang chủ Diễn đàn Quản lý tài chính và quản lý khoa học chưa tìm được tiếng nói chung để “cởi trói” cho khoa học

Quản lý tài chính và quản lý khoa học chưa tìm được tiếng nói chung để “cởi trói” cho khoa học

Luật Khoa học và Công nghệ hiện hành được Quốc Hội thông qua ngày 18/6/2013 và sẽ có hiệu lực từ ngày 01/01/2014. Để cụ thể hóa các điều trong Luật, Bộ Khoa học và Công nghệ đã dự thảo Nghị định về đầu tư và cơ chế tài chính đối với hoạt động khoa học công nghệ (KHCN).

Ngày 5/11 vừa qua, Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Vusta) đã tổ chức Hội thảo nhằm lấy ý kiến đóng góp vào Nghị định trước khi trình Chính phủ phê duyệt.

Có sự khác biệt về nhận thức giữa giới quản lý tài chính với giới quản lý khoa học
Là người mở đầu cho việc đóng góp ý kiến vào Nghị định, Ông Ngô Thuần Khiết, Ban KHCN và Môi trường của Vusta cho rằng một trong những nguyên nhân chính khiến chủ đề tài chính cho hoạt động KHCN dù được bàn rất nhiều những vẫn chưa ngã ngũ là do có sự khác biệt về nhận thức giữa giới quản lý tài chính với giới quản lý khoa học và bản thân người làm khoa học.
Ông Khiết phân tích: Nghị định hiện nay chưa thể hiện rõ bản chất của ngân sách dành cho KHCN. Ngân sách dành cho KHCN phải tính toán đến các yếu tố về hoạt động sáng tạo, có tính độc lập cao, mang dấu ấn cá nhân và tập thể cao; hoạt động khoa học có tính mới do đó không thể yêu cầu người nghiên cứu làm “kế hoạch hóa” hoạt động nghiên cứu được; tính rủi ro, tính phi kinh tế,…
Ngoài ra, ông Ngô Thuần Khiết cũng cho rằng Nghị định chưa làm rõ mối quan hệ giữa Nhà nước, các tổ chức KHCN và bản thân các nhà khoa học. Với cơ chế thị trường thì nên chuyển cơ chế từ Nhà nước làm khoa học sang Nhà nước quản lý khoa học giống như nhiều nước trên thế giới đang làm.
Đồng tình với ý kiến của ông Khiết, ông Đặng Ngọc Dinh nguyên Viện trưởng viện Chiến lược KHCN - Bộ KH và CN cho rằng Nghị định này vẫn chưa thỏa đáng do vấn đề mấu chốt là giữa nhà quản lý tài chính và nhà khoa học vẫn chưa tìm được tiếng nói chung, vẫn còn mâu thuẫn. Minh chứng cho sự mâu thuẫn này, ông Đặng Ngọc Dinh cho rằng tuy Nghị định có điểm mới là cơ chế khoán gọn đến sản phẩm cuối cùng nhưng tiền vẫn lấy ở Kho bạc nhà nước. Việc này không khác gì cơ chế dành cho làm cầu, làm đường, làm xong rồi mới chi. Cuối cùng các nhà khoa học vẫn phải theo cơ chế cũ là ngồi ký đủ các loại giấy tờ, chứng từ, thậm chí là ký giả vờ.
Ông Dinh còn cho rằng thực tế hiện nay, giữa 2 nhà đang đổ lỗi cho nhau. Nhà khoa học thì cho rằng bên quản lý tài chính không hiểu được đặc thù của hoạt động khoa học, còn bên quản lý tài chính lại cho rằng nhà khoa học đang “vứt tiền qua cửa sổ”. Ông Dinh đặt câu hỏi: Vậy cơ chế tài chính trong Nghị định này có giải quyết được mâu thuẫn ấy không?
Về cơ chế khoán gọn, bà Nguyễn Ngọc Lý, Trung tâm nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng của Vusta khẳng định: “Nghị định này như là một cái áo quá chật so với quy mô của nó. Và chừng nào Bộ Tài chính còn ép các nhà khoa học cơ chế trả tiền như với lao động phổ thông thì KHCN của nước nhà còn chưa có sự thay đổi…”.
Ông Nguyễn Nghĩa, nguyên cán bộ của Bộ KH và CN cũng cho rằng, vấn đề khoán chi và làm kế hoạch cho khoa học đã nổi trội tại Việt Nam trong hơn 10 năm nay rồi và thể hiện nhiều bất cập trong khi thế giới không làm thế. Việc này tại Việt Nam cần phải phá vỡ nếu muốn có đột phá trong hoạt động KHCN.
Nhằm tìm giải pháp cho đột phá hoạt động khoa học, đồng thời một phần nhằm “thanh minh” cho phía nhà quản lý tài chính, ông Trần Văn Tá, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài chính cho rằng: đúng là có sự khác nhau giữa nhà quản lý tài chính và người làm khoa học. Việc Bộ tài chính chi cho KHCN cũng giống như chi ngân sách trong một gia đình. Ngân sách chỉ có vậy mà phải chi nhiều khoản. Do đó việc tìm ra cơ chế tài chính phù hợp trong điều kiện ngân sách Việt Nam là hết sức cần thiết. Cuối cùng ông Tá đề xuất điểm chốt chính là cần sửa Luật ngân sách cho KHCN, đặc biệt chú ý khoản chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên.

Ông Hồ Hữu An thành công với mô hình trồng rau không đất nhưng luôn mong có được địa điểm trong thành phố Hà Nội để nhân rộng mô hình

Cần Thông tư chi tiết và rõ ràng hơn
Ông Nguyễn An Lương, Chủ tịch Hội đồng khoa học lĩnh vực bảo hộ lao động, đã có hàng chục năm làm các đề tài sản phẩm khoa học cho rằng chung quy lại lâu nay vẫn vướng mắc ở cơ chế tài chính, tháo gỡ được khó khăn trong cơ chế tài chính sẽ tháo gỡ được khó khăn cho hoạt động khoa học.
Ông Nguyễn An Lương đánh giá cao cơ chế khoán nhưng cho rằng vẫn còn gian nan và sẽ là thách thức lớn khi chúng ta nhìn thẳng vào sự thật cơ chế 50/50 trong hoạt động khoa học, nghĩa là cơ chế xin cho, cơ chế chia chác giữa người làm khoa học và người cấp kinh phí, người duyệt vấn đề nghiên cứu. Cũng theo ông Nguyễn An Lương, với Nghị định này thì thông tư hướng dẫn sắp tới sẽ phải cụ thể hơn nữa, chi tiết hơn nữa và cần tập trung vào ba vấn đề chính. Đó là: không bắt nhà khoa học phải tự gian dối mình và làm dối sản phẩm; Yêu cầu các nhà khoa học phải trung thực, chống tham nhũng, lợi ích nhóm; và xã hội hóa hoạt động KHCN đã là cơ chế mở thì phải bình đẳng.
Đồng tình với ông Nguyễn An Lương, ông Phạm Hữu Giục, nguyên Vụ trưởng Vụ KHCN các ngành kỹ thuật, Bộ KH và CN cho rằng có 2 vấn đề Nghị định chưa giải quyết được mà các nhà khoa học đang rất bức xúc. Thứ nhất: Nhà nước chi tiền cho hoạt động khoa học trong giới giạn, theo kiểu khoán gọn cho sản phẩm cụ thể, không chi cho khoản phát sinh. Trong khi thực tế làm khoa học hoàn toàn có thể phát sinh, và sự phát sinh đó làm cho kết quả nghiên cứu tốt hơn; Thứ hai: Việc kéo dài thời gian thực hiện chưa thỏa đáng. Ngay cả các công trình xây dựng vẫn được kéo dài thời gian do điều kiện khách quan thì NCKH chỉ được phép kéo dài thời gian có một lần, nhiều lắm là hai lần, trong khi làm khoa học có nhiều cái không lường trước được. 
Từ phân tích trên, ông Giục chốt lại: Luật và Nghị định tương đối thông thoáng nhưng tới đây, thông tư sẽ phải cụ thể hơn nữa nếu không Luật vẫn chưa đi vào thực tiễn được. Cũng chính vì vậy khi soạn thông tư cần được cho giới khoa học tham gia để bám sát thực tiễn hơn.
Trước đó, ngày 01/11, tại Hà Nội, Văn phòng Chính phủ cũng đã phối hợp với Bộ KH và CN tổ chức Tọa đàm tham vấn chuyên gia về dự thảo Nghị định này. Tại Tọa đàm, các đại biểu cũng tập trung vào các giải pháp mang tính đột phá hoạt động KHCN, trong đó nhấn mạnh vào cơ chế ngân sách cho khoán chi.

Bào Hà

Số 154 (11/2013)♦Tạp chí tự động hóa ngày nay


Tin cũ hơn:

 

Tìm kiếm

Quảng cáo&Liên kết




 



 

 

Mới cập nhật