Trang chủ Diễn đàn Sự cố Đập Thuỷ điện Sông Tranh 2 những việc cần làm

Sự cố Đập Thuỷ điện Sông Tranh 2 những việc cần làm

Đập Thủy điện sông Tranh 2 đang bị rò rỉ và cho đến nay vẫn đang tìm cách khắc phục.
Sự kiện này làm mọi người quan tâm, đặc biệt là số phận của hàng vạn người đang sinh sống dưới hạ lưu.
Tạp chí Tự động hóa Ngày nay trích đăng một số ý kiến của các nhà khoa học và công nghệ và giới thiệu một số hình ảnh, các biện pháp tăng cường độ an toàn của đập ở một số nước có đập thủy điện.

TS.Nguyễn Bách Phúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Khoa học Công nghệ và Quản lý Tp. Hồ Chí Minh HASCON, Viện trưởng Viện Điện - Điện tử - Tin học Tp. Hồ Chí Minh EEI kiến nghị:
“Vì an toàn sinh mạng của hàng vạn người dân hạ lưu, kiến nghị Thủ tướng lập tức ra lệnh xả cạn hồ Thủy điện sông Tranh 2 trong suốt thời gian tìm nguyên nhân và khắc phục sự cố.
Việc xả cạn, thứ nhất là để đảm bảo an toàn, thứ hai là điều bắt buộc để có thể nghiêm túc và triệt để sữa chữa con Đập.

GS.TSKH. Phạm Hồng Giang, Chủ tịch Hiệp hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam (VNcold), Phó Chủ tịch Ủy hội Đập lớn Thế giới cho rằng để sửa chữa Đập Thủy điện sông Tranh 2 hiện nay: “Giải pháp triệt để là phải chống thấm từ mặt đập thượng lưu, không cho nước thấm vào đập, cụ thể là làm khô bằng cách hạ mức nước hồ xuống, sau đó dán lớp màng chống thấm, sơn các loại sơn chống thấm đặc biệt quét lên bề mặt, hay phụt trên bề mặt các loại chất chống thấm đặc biệt để nó chèn các khe nứt… Tuy nhiên, giải pháp này phải có thời gian và phải chấp nhận tổn thất về sản lượng điện vì nhà máy đang vận hành”. (http://vietnamnet.vn/vn/xa-hoi/65465/-su-co-dap-thuy-dien-song-tranh-2-co-phan-ky-la-.html)
Là chuyên gia Hệ thống Điện, chúng tôi khẳng định việc ngưng vận hành nhà máy Thủy điện sông Tranh 2 không gây ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của Tập đoàn Điện lực Việt Nam EVN, kể cả mặt kinh tế và mặt kỹ thuật. Lý do đơn giản là: Công suất đặt của Thủy điện sông Tranh 2 là 190MW, chỉ chiếm gần 1% tổng Công suất đặt của toàn Hệ thống điện Việt Nam (khoảng 20.000MW). Về kỹ thuật,  khi Thủy điện sông Tranh 2 ngừng hoạt động, các nhà máy điện còn lại của Việt Nam chỉ cần huy động thêm 1% công suất là đủ bù lại (Hệ thống điện phải thường xuyên điều chỉnh sao cho Tổng công suất phát ra bằng với Tổng công suất tiêu thụ của khách hàng. Tổng công suất này thay đổi liên tục từng giờ từng phút trong mỗi ngày. Tổng công suất phát ra sẽ là lớn nhất tại giờ cao điểm. Nhưng Tổng công suất phát ra lớn nhất này vẫn nhỏ hơn Tổng công suất lắp đặt, thường chỉ khoảng 80%). Về kinh tế: khi Thủy điện sông Tranh 2 ngưng hoạt động, nó sẽ không có sản lượng điện 679,6 triệu kWh/năm, và không có doanh thu, nhưng tổng sản lượng điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam sẽ không bị giảm, vì sản lượng 679,6 triệu kWh/năm đã có các nhà máy khác phát bù.
GS. Nguyễn Khắc Nhẫn - Nguyên Giám đốc và GS.Trường Cao đẳng Điện học và Trung tâm Quốc gia Kỹ thuật Phú Thọ, Cố vấn Nha kinh tế, dự báo, chiến lược EDF Paris, GS. Viện kinh tế, chính sách năng lượng Grenoble - GS Trường Đại học Bách khoa Grenoble, Gửi từ Grenoble ngày 02/4/2012:

Hình 2: Rò rỉ đập, ảnh chụp ngày 28/3 /2012

Nên hạ thật gấp mức nước!
Phải để tính mạng đồng bào lên trên hết. Ta không thể đắn đo, cân nhắc lợi hại với những triệu kWh tích trữ trong hồ nước. Xả nước một hồ rất lớn không phải một vài ngày là xong. Ta nên cho 2 tổ máy 190MW chạy liên tục, chẳng cần đợi giờ cao điểm và tìm mọi cách xả nước, để hạ gấp mức nước.
Ta khó hình dung được sức mạnh khổng lồ của 730 triệu tấn nước thình lình ồ ạt đổ xuống hạ lưu, lôi cuốn dân chúng và tàn phá nhà cửa ruộng đất như Tsunami ở Nhật Bản ngày 11/3/2011.
Tôi xin mạn phép đưa ví dụ của đập Monteynard nêu trên, một đập vòm dày bằng bê tông (barrage voute épaisse) ở cách xa Grenoble 25 km. Đập nằm ở trên đồi cao 500m, dài 230m, cao 135m, đón nhận dung tích nước (275 triệu m3) lần đầu tiên vào năm 1963. Công suất thiết kế nhà máy là 360MW.
Với sinh viên, chúng tôi đã làm bài toán để đo lường hậu quả, trong trường hợp đập Monteynard rủi ro bị vỡ tan trong giây phút (rupture totale et instantanée): Làn sóng cao từ 8 - 12m sẽ đến Grenoble sau 40 - 58 phút và sông Isère sẽ cao thêm 7m. Đập sông Tranh 2, có dung tích hồ 730 triệu m3 (tức lớn hơn Monteynard 2,65 lần) chỉ cách thị trấn Trà My 7,5km.
Nếu không hạ mức nước gấp thì làm sao kiểm tra nghiêm túc để đưa ra biện pháp xử lý đúng đắn kịp thời? Ta nên biết rằng ở Pháp, những quy chế khắt khe về những cấu trúc tháo nước ở đáy (vidange de fond)  là giảm 50% sức đẩy của nước (poussée de l'eau) vào thân đập trong thời gian 8 ngày (với giả thuyết không cho nước đổ vào hồ) và tháo nước toàn bộ (vidange totale) của hồ trong vòng 21 ngày với những điều kiện trên).
Tôi đề nghị nên mời gấp chuyên gia tư vấn quốc tế, độc lập, đến khảo sát tỉ mỉ và góp thêm ý kiến. Mặc dù chưa biết chính xác nguyên nhân và những biến chuyển quan trọng trong thân đập, nhưng sự cố đã xảy ra như thế là một cảnh cáo hết sức quan trọng. Ta chớ nên coi thường!
Nếu tình trạng nguy hiểm kéo dài, một thảm họa rùng rợn có thể diễn ra ở miền Trung, gây bao tang thương cho đồng bào. Tạo hóa vô thường, đập sông Tranh 2 đã suy yếu phần nào, có thể tan vỡ thình lình, trước mùa lũ lớn, nếu rủi ro xảy ra một trận động đất lớn trong khu vực.
Làm sao tránh các sự cố?
Muốn các đập thủy điện khỏi có sự cố quan trọng và được an toàn, thì ta phải tổ chức một cơ quan kỹ thuật trung ương đầy đủ dụng cụ máy móc tinh xảo, để kiểm tra tất cả các đập và nhà máy lớn, tăng hiệu suất khai thác và kịp thời báo động cho dân chúng, khi có sự cố nguy hiểm đến tính mạng.
Muốn làm chủ toàn bộ các nguy cơ, cần phải lắp đặt các cảm biến (capteurs) gắn với thiết bị báo động và các mô hình toán học phức tạp.
Thí dụ ở EDF Grenoble, tại Nha kỹ thuật tổng quát DTG (Division Technique Générale) nơi tôi làm việc những năm đầu tiên ở Pháp, người ta có lập Sở thủy lợi (để đo lưu lượng) và Sở nghe bệnh đập (Auscultation des barrages).
Ngay từ thời đó, nhiều đo đạc (dịch chuyển, sự biến dạng, áp lực, lưu lượng, rò rỉ…) được lưu trữ hằng năm với số lượng lên đến hằng trăm ngàn. Việc lưu trữ và xử lý các đo đạc này ngày nay được thực hiện nhanh chóng nhờ các công cụ tin học mạnh.
Đập không phải là một cơ cấu bê tông hay đất đá chết. Xung quanh và trong lòng mỗi đập đều có đường hầm, máy móc dụng cụ, cho phép ta kiểm tra và nghe hơi thở đập một cách tự động và liên tục.
Thời gian chảy đá mòn sông núi lở, thì mỗi năm các đập cũng có thể di dịch. Dưới tác động của việc đổ đầy hồ chứa và nhiệt độ, các đập có thể dịch chuyển về phía thượng lưu hay hạ lưu. Những hiện tượng này gây nên bởi các nguyên nhân bên ngoài nhưng cũng có thể liên quan đến bản chất của các vật liệu xây dựng công trình.
Sự vỡ đập thông thường xảy ra sau một quá trình suy yếu kéo dài từ vài ngày đến vài tuần (trừ những trường hợp vỡ tức thời như đập Malpasset của Pháp). Những dấu hiệu báo trước cho phép hoặc tháo nước (trường hợp đập sông Tranh 2?) trong hồ hoặc di tản dân chúng bị đe dọa.

Kiểm tra biến dạng của đập trọng lực La Grande Dixence/  Đo nưóc thẩm thấu ISEL/  Kiểm tra độ nghiêng của đập Molina

Tóm lại, 3 lý do chính gây ra sự cố và tai biến là :
- Động đất
- Lần đầu tiên cho nước vào đập (1er remplissage).
- Lũ hết sức đặc biệt (crue exceptionnelle)
Đập trọng lực (đặc biệt đá/đất) thuộc loại phổ biến nhất và cũng có nguy cơ nhiều nhất. Với loại đập đất và/hay đá, sợ nhất là nước lũ tràn ngập đỉnh, phá vỡ đập rất nhanh chóng.
Về lũ đặc biệt, lấy ví dụ hệ thống xả lũ (évacuateurs de crues) đập Hòa Bình, có khả năng xả lưu lượng 38.000m3/s (lũ 10.000 năm - crue décamillénaire), theo bài tính xác suất (calcul de probabilité). Tuy là lũ đặc biệt rất lớn, lâu lắm mới xảy ra một lần, nhưng nó cũng có thể xảy ra bất chợt nay mai, tùy theo sự biến chuyển của thời tiết.
Ở đây ta thấy tầm quan trọng của hệ thống những trạm đo lưu lượng nước (stations de jaugeage des débits) rải rác trên khắp những con sông. Xây dựng một đập cần nghiên cứu kỹ thủy văn của con sông trong hàng chục năm về trước. Càng lâu, độ tin cậy thống kê càng lớn.
Theo các chuyên gia Việt Nam, đập Sơn La được thiết kế với độ an toàn rất cao, có thể chịu đựng được động đất 8° Richter và dòng lũ sông Đà lên tới 48.000m3/giây!
Tuy nhiên, như tôi đã có dịp trình bày và đã lưu ý, điều tôi lo ngại nhất là đập Sơn La nằm trong vùng có thể bị động đất. Những vệ tinh đã phát hiện vết nứt (faille) sông Hồng dài 1.000 km từ Tây Tạng đến khu miền Bắc và về phía Nam, dọc theo bờ biển nước ta. Vết nứt trượt (coulissant) theo đường rãnh, trung bình 1cm mỗi năm, có thể làm xê dịch từng cơn: sông, thung lũng, bãi phù sa… mỗi khi có động đất đáng kể.
Như một số chuyên gia khác, tôi đặc biệt lo sợ cho công trình Sanxia- Barrage des Trois Gorges - của Trung Quốc. Đây là một công trình vĩ đại nhất, có một không hai!
Để có thể so sánh, sau đây là những đặc điểm cần biết: Đập trọng lực bê tông ở trên sông Yangtsé, cạnh Yichang. Chiều dài 2.335m, cao 185m, dung tích hồ 45,3tỷ m3 nước. Tổng công suất của 32 tua bin là 22.500MW, lớn hơn 2,5 lần công suất thiết kế của tất cả những nhà máy thủy điện của ta hiện nay và tương đương với công suất thủy điện Pháp.
Sản lượng điện hàng năm là 84,7 TWh (tỷ kWh). Khởi công từ 1994, nhà máy bắt đầu vận hành từ 2006 - 2009. Kinh phí đầu tư có thể lên đến 50 chục tỉ USD. Đối với động đất, có thể nói rằng các đập Nhật Bản, trang bị với những máy đo địa chấn tinh xảo, tương đối, ít có sự cố, so với các nước khác. Trái lại, Trung Quốc có khoảng 400 đập và hồ nước thiếu an toàn!
Trên đây là những ý kiến tâm huyết của nhà khoa học và công nghệ trong ngành điện trước một sự việc chưa từng gặp ở nước ta. Phải nói rằng đập nước nói chung và đập thủy điện nói riêng là một tác phẩm nghệ thuật một công trình văn hóa được thừa nhận mang lại nhiều ích lợi cho phát triển kinh tế xã hội, nhất là nguồn năng lượng sạch được tạo ra đang được khích lệ. Tuy nhiên, đập cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được xem xét đầy đủ trong quá trình khảo sát, thiết kế, thi công và trong vận hành.

Đập Tam Hiệp của Trung Quốc công suất 18 triệu KW lớn nhất thế giới

Một số đập lớn trên thế giới đã xảy ra sự cố như đập Vajont ở Ý bị tràn do nền đất trên thượng lưu  bị trôi năm 1963 sau khi đưa vào sử dụng 3 năm làm chết gần 2.000 người (đập này có chiều cao 261,6m, dài 190m tích 168triệu m3 nước).
Một số hình ảnh về một số đập trên thế giới và biện pháp trang bị kỹ thuật theo dõi, thu thập số liệu về lưu lượng để dự đoán lũ, về tình trạng của đập như độ nghiêng, độ dịch chuyển, lượng nước thấm... của đập trong vận hành.

Số 136 (4/2012)♦Tạp chí tự động hóa ngày nay


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

 

Tìm kiếm

Quảng cáo&Liên kết




 



 

 

Mới cập nhật